Rhaglen ASPIRE – Model Cymorth i Blant yng Nghymru sydd â Rhiant yn y Carchar

Trosolwg

Mae’r astudiaeth hon yn brosiect blwyddyn a ariennir gan Lywodraeth Cymru. Mae’r tîm ymchwil yn cael ei arwain gan Nancy Loucks o Families Outside (Yr Alban) ac mae’r tîm yn cynnwys yr Athro Alyson Rees o CASCADE, Dr Ben Raikes (Prifysgol Huddersfield), Sarah Beresford, Polly Wright a chydymaith ymchwil.

Gweithgareddau a dulliau

Mae prosiect ASPIRE wedi dod i ben erbyn hyn. Yn ogystal ag ymweld â Charchar y Parc, aethon ni hefyd i ymweld â charchar Caerdydd ac arsylwi ei ddigwyddiad Invisible Walls cyntaf. Aethon ni ati i gynnal cyfweliadau â gweithwyr proffesiynol a’r rhai â phrofiad personol; cynhaliwyd digwyddiad ymgynghori bwrdd crwn ym Mhrifysgol Caerdydd gyda rhanddeiliaid mawr o bob rhan o Gymru, gan gynnwys y Comisiynydd Plant. Buon ni’n cysylltu â’n grŵp llywio drwy gydol y broses.

Cymeradwywyd yr adroddiad terfynol gan Lywodraeth Cymru ym mis Mawrth 2025 ac mae wedi cael ymateb gwych. Daeth yr adroddiad i’r casgliad bod yn rhaid i unrhyw gynllun cymorth fod wedi’i seilio’n bennaf ar anghenion plant, nid ar y rhiant yn y carchar, ac ni ddylai ymwneud ag unrhyw gynllun gael ei ddefnyddio yn gymhelliant ar gyfer ymddygiad da gan garchar. Mae’n hanfodol bod gwasanaeth cyfartal i blant, ni waeth a yw eu mam neu eu tad yn y carchar (nid oes carchar i fenywod yng Nghymru), ymhle yng Nghymru y maen nhw’n byw, p’un a ydyn nhw’n mynd i’r ysgol ai peidio, ac os ydyn nhw’n dal i ddymuno cael cysylltiad â’u rhiant sydd wedi’i garcharu.

Mae yna nifer o ddarparwyr gwasanaethau a phrosiectau yn gweithredu ledled Cymru a chanfyddir bod y rhain yn cystadlu â’i gilydd, yn aml oherwydd natur y broses gomisiynu. Mae llawer o gontractau darparwyr yn rhai tymor byr, ac mae hyn yn arwain at drosiant personél, colli arbenigedd a diffyg atgyfnerthu dysgu. Mae angen cysondeb o ran hyfforddiant a negeseuon ar draws yr holl brosiectau a darparwyr.

Mae angen canolfan genedlaethol hygyrch o wybodaeth ac adnoddau (y bydd angen ei hariannu) ar gyfer cefnogi plant sydd â rhiant yn y carchar, gan gynnwys asesu effaith ar blant. Dylai cymorth a gwybodaeth fod ar gael yn gyflym i blant er mwyn helpu i wella effaith uniongyrchol a dinistriol cael rhiant yn cael ei ddedfrydu i garchar.

Canfyddiadau

Mae’r adroddiad llawn ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru isod:

Gallwch chi hefyd wylio gweminar ExChange Wales gan y tîm ymchwil.