Gwerthusiad dulliau cymysg o eiriolaeth rhieni yng Nghymru

Eiriolaeth rhieni yng Nghymru: Gwerthusiad Dulliau Cymysg o’i Effeithiolrwydd wrth Gefnogi Rhieni

Ar hyn o bryd Cymru sydd â’r gyfran uchaf o blant mewn gofal ymhlith gwledydd y DU, ac mae’n flaenoriaeth polisi gan Lywodraeth Cymru i ostwng nifer y plant mewn gofal. Mae’r potensial ar gyfer gwasanaethau eiriolaeth rhieni (PA) i helpu i gyflawni’r nod hwn yn cael ei gydnabod fwyfwy, ac mae Llywodraeth Cymru’n ariannu sawl gwasanaeth PA ledled Cymru.

Yn yr UDA, mae’r sylfaen dystiolaeth gynyddol yn dangos y gall gwasanaethau PA leihau’r angen i blant ddod i ofal a helpu plant mewn gofal i ddychwelyd adref yn ddiogel. Ond nid yw’n amlwg eto sut y gellid addasu’r gwasanaethau hyn ar gyfer y cyd-destun Cymreig, na chwaith pa mor effeithiol y gallent fod i deuluoedd Cymru.

Mae tîm y prosiect yn cynnal gwerthusiad manwl o raglenni PA mewn tri safle ledled Cymru. Bydd hyn yn ein galluogi i archwilio sut mae gwasanaethau PA yn cael eu gweithredu yng Nghymru, sef y mecanweithiau y gallai’r gwasanaethau hyn fod yn effeithiol neu beidio, neu na fyddant yn effeithiol a’u canlyniadau posibl. Bydd hyn yn cyfrannu at y dystiolaeth am wasanaethau PA yn y DU.

Trosolwg

Mae gwasanaethau PA – sy’n cynnwys rhieni sydd â phrofiad bywyd go iawn a gweithwyr proffesiynol gyda hyfforddiant arbenigol – cefnogi rhieni sy’n ymwneud â gwasanaethau amddiffyn plant, i helpu i greu newid cadarnhaol a lleihau’r angen i blant fynd i mewn i ofal. Mae’r diddordeb mewn gwasanaethau PA yn cynyddu, ac mae Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd yn buddsoddi mewn gwasanaethau PA ledled Cymru.

Bydd yr astudiaeth hon yn gwerthuso:

(a) p’un a yw rhieni, eiriolwyr a rhanddeiliaid yn credu bod gwasanaethau PA yn helpu i leihau’r angen i blant fynd i ofal. 

(b) gwerth gwasanaethau PA wrth wella perthynas rhieni â gweithwyr gofal cymdeithasol proffesiynol.

(c) rôl eiriolwyr wrth gefnogi rhieni i fod yn rhan o brosesau gwneud penderfyniadau lle mae pryderon lles plant.

Byddwn ni’n gwerthuso tri safle astudio achos gan ddefnyddio naill ai gwasanaethau PA sy’n seiliedig ar gymheiriaid neu broffesiynol i archwilio sut maen nhw’n gweithio a sut mae gwasanaethau’n cael eu gweithredu ledled Cymru. Datblygwyd y dyluniad ymchwil gan gynnwys rhieni sydd â phrofiad byw o’r gwasanaethau gofal cymdeithasol, a fydd yn parhau i chwarae rôl allweddol trwy gydol yr astudiaeth.

Bydd yr astudiaeth hon yn mynd i’r afael â’r cwestiynau ymchwil canlynol:

1. Beth yw prif gynhwysion gwasanaethau PA mewn tair ardal yng Nghymru, a beth yw eu tebygrwydd a’u gwahaniaethau?
2. Sut ac ym mha amgylchiadau mae gwasanaethau PA yn cefnogi rhieni i fod yn ymwneud mwy â phenderfyniadau amddiffyn plant?
3. Beth yw’r ystyriaethau allweddol ar gyfer gwerthuso gwasanaethau PA yng Nghymru yn y dyfodol, ac a fyddai’n ymarferol cynnal astudiaeth arbrofol neu led-arbrofol?

Gweithgareddau a Dulliau

Mae’r astudiaeth hon yn cyflogi dulliau cymysg, dyluniad realaidd a fydd yn tynnu ar gyfuniad o ddulliau casglu data ansoddol a meintiol i ddeall y mecanweithiau achosol sylfaenol sy’n sail i wasanaethau PA. Byddwn yn cyd-gynhyrchu theori rhaglen gyda rhieni, eiriolwyr rhieni, a rhanddeiliaid eraill i adlewyrchu’r gwasanaethau PA ym mhob safle. Bydd yr astudiaeth yn cynnwys cyfuniad o gyfweliadau, grwpiau ffocws, arsylwadau ymarfer a dadansoddi ffeiliau achos.

Canfyddiadau

Gwerthusodd yr astudiaeth wasanaethau eiriolaeth rhieni (ER) ar draws tair ardal yng Nghymru, gan archwilio sut mae eiriolwyr proffesiynol ac eiriolwyr cymheiriaid yn cefnogi rhieni sy’n rhan o brosesau amddiffyn plant. Dengys y canfyddiadau fod ER yn helpu i feithrin ymddiriedaeth, lleihau ofn, ac adeiladu pontydd cyfathrebu rhwng rhieni a gweithwyr cymdeithasol drwy egluro prosesau, cynnig cefnogaeth emosiynol, a helpu rhieni i fynegi eu barn yn hyderus. Mae eiriolwyr cymheiriaid yn darparu empathi grymus drwy brofiad bywyd a rennir, tra bod eiriolwyr proffesiynol yn cyfrannu gwybodaeth arbenigol—gyda’i gilydd yn cynnig cryfderau atodol. Roedd eiriolaeth yn cael ei chanfod gan rieni a gweithwyr proffesiynol fel rhywbeth sy’n gwella cydweithio, tryloywder, ac, mewn rhai achosion, yn helpu atal gwahanu teuluoedd diangen. Fodd bynnag, mae heriau’n cynnwys cyllid tymor byr, cadw staff, eglurder rôl, a’r gofynion emosiynol a osodir ar eiriolwyr. Argymhellir cyllid cynaliadwy a gwerthusiad tymor hir i gryfhau gwasanaethau ER a deall yn well eu heffaith.

---

Devine, R., Benson, K., Fitz-Symonds, S., Westlake, D., Campbell, K., & Diaz, C. 2023. Peer Parental Advocacy: A Narrative Review of the Literature. Journal of Children’s Services.

Peer parental advocacy: a narrative review of the literature | Journal of Children’s Services | Emerald Publishing

Evans, L., Fitz-Symonds, S., Long, F., Roberts, L., Powell, S., & Diaz, C. 2024. ‘They seem to listen more now I have an advocate’: A study into the implementation of parental advocacy in Wales. Journal of Children’s Services.

“They seem to listen more now I have an advocate”: a study into the implementation of parental advocacy in Wales | Journal of Children’s Services | Emerald Publishing