Anelu at ddeall ymyriadau Sefydliadau Addysg Uwch (SAUau) yng Nghymru sy’n targedu pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal ac asesu llwyddiant, neu fel arall, yr ymyriadau hyn er mwyn datblygu model o arferion gorau 

Arolwg

Mae pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yng Nghymru a’r DU yn profi canlyniadau gwaeth mewn ystod eang o ffactorau na’u cyfoedion nad oes ganddynt brofiad o ofal cymdeithasol. Mae’r ffactorau hyn yn cynnwys iechyd, tlodi a beichiogrwydd cynnar, yn ogystal ag addysg. Mae’r gwahaniaeth mewn canlyniadau addysgol yn cael ei drin mewn sawl ffordd. O ganlyniad i ymchwil addysgol fel Adolygiad Diamond, mae Sefydliadau Addysg Uwch (SAUau) yn rhoi mwy o gefnogaeth i bobl sy’n gadael gofal er mwyn gwella eu mynediad i’r brifysgol.  O ganlyniad i Adolygiad Diamond 2016, cafodd ymadawyr gofal eu cydnabod yn benodol fel grŵp heb gynrychiolaeth ddigonol ym maes addysg uwch, a chyflwynwyd argymhellion y dylid ystyried pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal fel un o’r tri grŵp sy’n gymwys i gael cymorth ychwanegol, yn ariannol ac yn bersonol (Llywodraeth Cymru, 2016). Yn ogystal, yn dilyn Deddf Addysg Uwch (Cymru) 2015, sefydlodd Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru ofyniad bod SAUau yn hyrwyddo “cyfle cyfartal i gefnogi grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol ym maes addysg uwch” (gan gynnwys pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal), drwy ddenu a chadw grwpiau o’r fath ochr yn ochr â chodi dyheadau a chefnogaeth wedi’i theilwra (CCAUC, 2018).

Mae hyn, yn ei dro, wedi arwain at SAUau yn canolbwyntio mwy ar gefnogaeth o’r fath, ac eto prin fu’r ymchwil i lwyddiant, neu fel arall, ymyriadau o’r fath.  

Nod y Gymrodoriaeth hon yw ceisio deall ymyriadau SAUau yng Nghymru sy’n targedu pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal ac asesu llwyddiant, neu fel arall, yr ymyriadau hyn er mwyn datblygu model o arferion gorau. Caiff y canfyddiadau hyn wedyn eu cysylltu â data ynghylch nifer y rhai sy’n gadael gofal sy’n mynychu SAUau yng Nghymru. Yn bwysig, nod y Gymrodoriaeth yw deall a rhoi llais i brofiadau pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal sydd wedi bod trwy’r broses o wneud penderfyniadau am eu haddysg barhaus. 

Prif nod y gwaith ymchwil hwn yw deall yr hyn y mae SAUau Cymru yn ei wneud i wella mynediad at addysg uwch a sicrhau bod pobl sy’n gadael gofal (a phobl ifanc â phrofiad o ofal yn ehangach) yn llwyddo yn y maes, ac asesu effeithiolrwydd y gweithgareddau hyn er mwyn creu model o’r arferion gorau Yn benodol, bydd y Gymrodoriaeth yn: 

  • Casglu tystiolaeth o raglenni sy’n ymwneud â phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal ym mhob SAU yng Nghymru; 
  • Ystyried hyn ochr yn ochr ag ystadegau sy’n ymwneud â derbyn a chadw ymadawyr gofal yn y SAUau hyn; 
  • Edrych ar brofiadau pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal eu hunain o AU; a 
  • Defnyddio’r wybodaeth hon i greu model o arferion gorau. 

Er mwyn cyflawni’r nod cyffredinol, cyflawnir yr amcanion canlynol: 

  • Adolygiad cyflym o lenyddiaeth yn ymwneud â phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal ac AU; 
  • Archwiliad o bolisïau a rhaglenni SAUau yng Nghymru sy’n ymwneud â phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal a phobl sy’n gadael gofal (cyn ac ar ôl dechrau); 
  • Dadansoddiad o’r rhain a fydd yn cael ei gymharu â chyfraddau ymadawyr gofal i’r sefydliadau hyn, a’u cadw ynddynt; 
  • Datblygu dealltwriaeth o’r rhwystrau y mae pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yn eu hwynebu wrth barhau mewn addysg, yn seiliedig ar eu profiadau eu hunain; 
  • Cyfres o awgrymiadau polisi ac ymarfer a allai wella mynediad ymadawyr gofal at addysg uwch, a’u llwyddiant yn y maes; a
  • Datblygu model gweithio o arferion gorau mewn ymyriadau SAU ar gyfer pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal. 

Bydd y gwaith ymchwil hwn yn defnyddio dull ledled Cymru, gan archwilio’r mentrau y mae SAUau yn eu rhoi ar waith i leihau’r rhwystrau y mae pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yn eu hwynebu mewn addysg ôl-orfodol. Cynhyrchir yr ymchwil ar y cyd â phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal ac ymarferwyr er mwyn sicrhau dealltwriaeth lawn o anghenion pobl ifanc. 

Gweithgareddau a Dulliau

Bydd y Gymrodoriaeth yn defnyddio cymysgedd o ddulliau, gan gynnwys cyfweliadau, grwpiau ffocws a thechnegau ymchwil creadigol a chyfranogol. Yn ogystal, bydd ystadegau sy’n ymwneud â dilyniant ymadawyr gofal yng Nghymru i faes addysg uwch yn cael eu dadansoddi a’u mapio i roi cynrychiolaeth weledol o’u hymgysylltiad ag AU. Yn y lle cyntaf, cynhelir cyfweliadau â staff perthnasol yn wyth sefydliad addysg uwch Cymru, yn bennaf y rhai sy’n gweithio mewn timau Ehangu Cyfranogiad (WP) a Gwasanaethau Myfyrwyr. Bydd y cyfweliadau hyn yn rhoi manylion gwaith pob SAU gyda phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal. At hynny, cysylltir ag unigolion o Gyfarwyddiaethau Gwasanaethau Cymdeithasol ac Addysg Llywodraeth Cymru er mwyn dysgu mwy am ymyriadau AU ar gyfer pobl sy’n gadael gofal ar lefel genedlaethol. 

Yn dilyn hyn, bydd pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal o bob rhan o Gymru yn cael eu nodi trwy staff SAU, staff awdurdodau lleol sy’n gyfrifol am weithio gyda phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal, a chydlynwyr dynodedig ar gyfer pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yn ysgolion uwchradd Cymru. Yna cynhelir cyfweliadau â phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal er mwyn cael mwy o wybodaeth am eu profiadau o addysg, yn enwedig eu meddyliau a’u teimladau am AU, a’u profiadau ohonynt. Sicrheir bod gan rai o’r bobl ifanc hyn brofiad o ymyriadau WP a gynigir gan SAUau, ac mae rhai wedi mynd ymlaen i dderbyn AU. 

Mae dull gweithredu’r Gymrodoriaeth hon ledled Cymru yn golygu y bydd gwaith ymchwil yn cael ei gynnal ledled y wlad, yn enwedig ym mhob un o SAUau Cymru: tri yng Nghaerdydd, dau yn Abertawe, ac un yn Aberystwyth, Bangor, a Wrecsam, gyda’r potensial i ychwanegu Trefforest (cartref un o gampysau Prifysgol De Cymru), Llanbedr Pont Steffan a Chaerfyrddin (y ddau ohonynt yn lleoliadau i gampysau Prifysgol De Cymru y Drindod Dewi Sant). Bydd y data a gesglir yn ystod y camau hyn yn cynnwys tystiolaeth ddogfennol o raglenni cymorth gan SAUau, cofnodion o oddeutu 40 o gyfweliadau a thri grŵp ffocws, a gwybodaeth ystadegol gan CCAUC. Defnyddir y canfyddiadau a gafwyd o’r synthesis hwn o ddata i gynnig awgrymiadau ar gyfer arferion gorau y gall SAUau eu defnyddio wrth ymgysylltu â phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal. 


Person Arweiniol

Prif YmchwilyddHannah Bayfield
Ysgolion CysylltiedigYgsol y Gwyddorau Cymdeithasol, Ehangu cyfranogiad ac allgymorth
CyllidwyrYmchwil Gofal a Iechyd Cymru